Każdy przyzwyczajony do łączenia swoich syntezatorów kablami MIDI lub USB, może mieć problem przesiadając się na sterowanie napięciowe. Może nim być występowanie w m0dularze kilku różnych sygnałów, prowadzonych jednakowymi przewodami, co gorsze, funkcja części z nich może być płynna. Prostokątna fala z LFO może być sygnałem CV sterującym stopniem otwarcia filtra, lub wysokością dźwięku, ale może też stać się sygnałem zegarowym narzucającym tempo sekwencera. Jeśli będzie w stanie osiągnąć odpowiednio wysoką częstotliwość można jej nawet użyć jako materiału audio. Sygnały w modularze możemy podzielić na trzy podstawowe kategorie:

– sygnał audio – wszystkie napięcia które oscylują powyżej słyszalnych częstotliwości;

– napięcia sterujące (CV) – wszystkie napięcia o płynnie zmieniającej się, lub regulowanej amplitudzie, napięcia te mogą być statyczne, mogą się wolno zmieniać jak w LFO lub obwiedniach, mogą też zmieniać się skokowo jak na wyjściu sekwencera, czy modułów typu sample & hold;

– ostatnie sygnały – które postaram się przybliżyć w tym artykule – to napięcia wyzwalające, bramkujące (trigger, gate). Ich stan jest zawsze zero-jedynkowy, mogą spełniać funkcje zegarowe lub uruchamiać określone zdarzenia – przełączać, wyzwalać obwiednie, resetować LFO lub sekwencer.

 

gain

 

GATE, TRIGGER, CLOCK

W euroracku standard dotyczący triggerów i gate’ów nie jest określony bardzo precyzyjnie, ale są to sygnały o dość dużej tolerancji np. dotyczącej wahań woltażu.  Gate i trigger są po prostu impulsami elektrycznymi o napięciu zwykle oscylującym w granicach 5v lub nieco więcej. O

bydwa mają więc więcej wspólnego z moogowskim v-trigger niż s-trigger (drugi polegało na chwilowym zwarciu do masy). Wspominam o tym tylko po to, by zaznaczyć, że łączenie modulara z innymi urządzeniami nieraz może wiązać się z problemami i to co nosi podobną nazwę może się znacząco różnić.

– Gate to sygnał w przypadku którego czas trwania podlega regulacji, lub jest po prostu różny w zależności od jego źródła. Źródłem może być przytrzymany klawisz, sekwencer generujący taki sygnał na każdym kroku etc… Gate sprawdzą się głównie w momencie kiedy będzie nam zależało na określeniu ile dane zdarzenie ma trwać np.: jak długa ma być faza SUSTAIN obwiedni ADSR lub ASR, jak długo ma trwać pauza sekwencera etc…

– Trigger to impuls trwający milisekundy, jest więc w stanie wyznaczyć jedynie określony moment w którym jakaś akcja zostanie wyzwolona. Może zresetować sekwencer, wyzwolić próbkę audio typu one shot w samplerze, triggerować elektroniczne bębny etc…

– Specyficznym rodzajem sygnału gate/trigger są sygnały zegarowe (CLOCK) – czyli choćby fala prostokątna z LFO i wszystko co będzie się cyklicznie lub chaotyczni powtarzać i pozwoli na synchronizację różnych zdarzeń. Tego typu sygnał będzie potrzebny by uruchomić sekwencer i określić jego tempo.

 

gain

 

GENERATORY

– Większość gateów i triggerów będzie pochodziła z sekwencerów triggerowych (np.: MFB SEQ1, Intellijel uSteps, TipTop Audio Trigger Riot) lub uniwersalnych sekwencerów krokowych zaopatrzonych w odpowiednie wyjście gate (np.: XAOC Moskwa, MFB SEQ2, Make Noise Rene). Dzięki nim da się ułożyć krótkie rytmiczne sekwencje, a z pomocą CV linie melodyczne czy basowe.

– Specyficznym rodzajem sekwencerów triggerowych są tzw. Euclidian sequencers. Generują one sekwencje na podstawie algorytmu Euklidesa, a nie na podstawie zaprogramowanych przez użytkownika kroków. Brzmi groźnie ale tak na prawdę moduły takie jak Rebel Technology – Stoicheia, potrafią wygenerować ciekawe rytmiczne paterny za pomocą zaledwie kilku gałek, bez żmudnego układania sekwencji.

– Najprostszym źródłem clocka jest prostokątna fala LFO o której wspomniałem, ale istnieją również dedykowane moduły zegarowe (np.: ALM Pamela Workout), bywają zaopatrzone w całkiem pomocne dodatki np.: możliwość zaprogramowania swingu, przydatną przy tworzeniu rytmów.

– Bardziej nietypowe chaotycznie wyzwalane sygnały trigger i gate są w stanie wygenerować moduły typu burst generator (The Harvestman Stillson Hammer) i moduły generujące chaotyczne lub pseudo-chaotyczne przebiegi (Malekko NoiseRing, Make Noise Wogglebug, Doepfer A118).

– Kolejny sposób na tworzenie gate’ów to komparator (Doepfer A167, A119), który po ustawieniu odpowiedniego progu wygeneruje gate na podstawie wprowadzonego sygnału audio np. na każdym uderzeniu bębna pętli perkusyjnej.

– Wiele modułów może generować sygnały trigger jako dodatkową funkcję np.: Make Noise Phonogene generuje sygnał trigger na końcu odtwarzanego sampla (end of sample), wiele obwiedni generuje trigger na końcu określonej fazy lub całego cyklu – end of rise, end of cycle, (Make Noise Maths, 4MS PEG). Te zaopatrzone w funkcje tap tempo miewają dodatkowe wyjścia zegarowe (4MS PEG, The Harvestman Tyme Sefari 2)

 

PRZETWARZANIE SYGNAŁÓW GATE I TRIGGER

W systemach modularnych występuje sporo narzędzi do obróbki sygnałów trigger i gate, podstawą są dividery/multipliery, moduły logiczne w tym invertery oraz trigger delaye.

– DIVIDERY (Doepfer A160, ALM Pamela Workout, 4MS RCD) służą do dzielenia sygnału zegarowego, czyli będą wypluwać z siebie co drugie, co czwarte, co ósme lub np.: co trzecie uderzenie zegara (podziałów jest oczywiście więcej, jakie z nich są dostępne zależy od urządzenia). Podziały te są wyjątkowo przydatne gdy tworząc patch chcemy by różne jego elementy były wyzwalane z różną prędkością, ale wszystkie były zsynchronizowane. Już używając samych dividerów można stworzyć proste sekwencje np.: perkusyjne – hi-hat sterowany podstawowym sygnałem zegarowym, stopa co czwarte uderzenie i np co ósme werbel. Teoretycznie nic skomplikowanego, ale kiedy prosty sygnał LFO zamienimy na coś co generuje sygnał trigger/gate chaotycznie (Malekko/Wiard Noisering, Make Noise Wogglebug) lub sekwencje triggerów z dowolnego sekwencera, może zrobić się dużo ciekawiej, a z jednego sygnału uzyskamy kilka różnych.

Przeciwieństwem dividerów są MULTIPLIERY (ALM Pamela Workout, 4MS SCM) które mnożą wchodzący sygnał zegarowy – w tym wypadku należy uważać na chaotyczne sygnały gdyż multiplier działa na podobnej zasadzie co liczni BPM, potrzebuje minimum dwóch nabić w jednym tempie by określić interwał. Jeśli podziały nie są równe multiplier będzie miał problem z wykryciem tempa.

 

gain

 

– Nieco bardziej skomplikowane są moduły oparte o zasady algebry Boole’a (BOOLEAN LOGIC) (Intellijel Plog, Intellijel Spock, Doepfer A166). Brzmi groźnie, ale w rzeczywistości jest to określenie trzech prostych operacji logicznych i ich odwróceń. Operacje te to OR, AND, EXOR i ich inwersje czyli NOR, NAND i EXNOR. Mogą być przeprowadzone na dowolnej liczbie sygnałów, w większości przypadków będziemy mieli jednak możliwość skorzystania z dwóch lub trzech. Wynikiem działania OR jest sygnał pojawiający się zawsze kiedy na jednym z wejść pojawi się trigger. By sygnał trigger pojawił się w efekcie działania AND na wszystkich wejściach musi się pojawić stan wysoki – czyli trigger/gate w tym samym momencie. XOR to szczególne działanie wywiedzione z działania OR – sygnał na wyjściu pojawi się tylko wtedy jeśli triggerowane w danej chwili, będzie tylko jedno wejście. Inwersje działają podobnie, tyle, że sygnał gate pojawia się zawsze kiedy nie spełniona zostanie dana zasada.

 

gain

 

– INVERTERY występują nieraz niezależnie od modułów logicznych (Doepfer A165) i mogą przetwarzać każdy sygnał gate. Generując gate podczas kiedy taki sygnał nie pojawi się na wejściu i odwrotnie.

– Specyficznym rodzajem wykorzystnia algebry Boole’a są tzw. OR-COMBINERY (np.: XAOC Bytom), ich rolą jest miksowanie wielu sygnałów gate/trigger w jeden.

– Do obróbki triggerów i gateów służą też specjalne moduły opóźniające (TRIGGER DELAY), nie mają one zbyt wiele wspólnego z typowymi delayami audio. Trigger delaye pozwalają na opóźnienie wchodzącego triggera o dowolny czas wybierany potencjometrem. (Doepfer A162 – pozwala również na zamienienie wchodzącego sygnału na gate o sterowanej długości).

 

Oczywiście nie wszystkie wspomniane moduły są konieczne w każdym systemie. W większości wypadku wystarczy sekwencer, divider i źródło clocka. wiele osób obchodzi się nawet bez tych modułów. Wspomniane rozwiązania pozwalają jednak na łatwe i szybkie wprowadzenie wariacji bez konieczności tworzenia nowych sekwencji, a same triggery w prosty sposób pomagają w automatyzacji wielu zdarzeń w systemie modularnym.